Artikelen

Mijn Zomergasten programma

Al jarenlang denk en mijmer ik over mijn eigen Zomergasten programma. Ik volg het interview programma van de VPRO al heel lang en schrijf er vaak over op Reporters Online. In Zomergasten mag iemand uit de politiek, wetenschap, sport, media of kunst zijn eigen ideale televisieavond samenstellen.

Door wie zou ik het liefst  geïnterviewd willen worden? Namen als Humberto Tan, Thomas Erdbrink, Joris Luyendijk schieten door mijn hoofd. Na even nadenken komt de naam van Natascha van Weezel boven. Zij is iemand die echt luistert, oprecht geïnteresseerd is en op empathisch wijze vragen stelt. Een tijdje geleden maakte zij het televisieprogramma ‘Oorlog is Erfelijk’. Bekende Nederlanders spreken over de gevolgen die een oorlog op hun leven heeft.

Wat ik vaak mis in de Zomergasten van de laatste jaren, zijn echte persoonlijke waardevolle keuzes van de fragmenten. Dit zijn de kapstokken in het drie uur durende live interview.

Dan bedoel ik fragmenten uit films, documentaires, literatuur, muziek en sport, die je leven sterk beïnvloed hebben. En liefst diep geraakt. In deze fictieve Zomergasten kies ik fragmenten, die me hebben ontroerd, aan het denken hebben gezet en bewuster hebben gemaakt. De meeste komen uit films en documentaires, nogal logisch als je zoals ik filmmaker bent.

Grote Drie

Te beginnen bij de Grote Drie. Ingmar Bergman, Andrei Tarkovski en Federico Fellini. Van Bergman (1918-2007) (De grote Stilte, Fanny en Alexander en Wilde Aardbeien) een scène uit Persona. Een gelouterde actrice (Liv Ullmann),die weigert meer te spreken en een verpleegster (Bibi Andersson) trekken zich terug op Farö, een Zweeds eiland.

Na enige tijd nemen de twee vrouwen elkaars identiteit geleidelijk van elkaar over. In de film zien we van iedere vrouw een half gezicht, dat zich tot éen beeld vormt. Fascinerend! Bergman is uniek door zijn diepzinnige inzicht in de drijfveren van zijn personages en zijn compromisloze films.

Tarkovski

De Russische cineast Andrei Tarkovski (1932-1986) creëerde zijn volstrekt eigen beeldtaal. Verwant met droomtaal. Zijn bekendste films zijn Spiegel, Stalker en Andrei Roeblev. Een scène uit Nostalghia. Tarkovski maakte deze film in Toscane, Italië, nadat hij was verbannen om politieke redenen uit Rusland. In een magische scène zoekt een Russische schrijver een wonderlijke kluizenaar op, die woont in een grote grot. Plotseling begint het keihard te regenen, de regen klettert door allerlei gaten en spelonken in her en der staande lege flessen en vazen. Een regensymfonie zorgt voor een onvergetelijk filmisch schouwspel.

Fellini

Federico Fellini (1920-1993) maakte vele prachtige levenslustige films. Zoals La Strada, Amarcord, La Dolce Vita en Otto e Mezzo (acht en een half). In die laatste film zoekt cineast Guido (alter ego Fellini) naar inspiratie voor een nieuwe film. Zijn zoektocht naar een idee hiervoor, besluit hij om te vormen tot zijn nieuwe film: Otto e Mezzo. In een klassieke scène in een stijlvolle Spa zit Guido wat te dagdromen. Een mooie knappe jonge vrouw (Claudia Cardinale) zweeft voorbij. We horen mooie muziek van Rossini.  Hij duwt zijn zonnebril omhoog en zij is even snel als zij verscheen verdwenen.

Chaplin

De Grote Drie moet eigenlijk de Grote Vier zijn. Charlie Chaplin (1889-1977) mag zeker niet ontbreken. In zijn film ‘Modern Times’(1936) neemt hij de gemoderniseerde technische maatschappij op de hak. Een fabrieksarbeider (Charlie Chaplin) staat achter de lopende band machinebouten aan te draaien. Steeds dezelfde monotone handeling.

Na een tijdje draait hij door, hij ziet een vrouw lopen met grote knopen op de achterkant van haar rok. Hij volgt haar met zijn tang. Later in de film valt hij per ongeluk op de lopende band en raakt verstrikt in de machine. Chaplin doet in deze film een aanklacht tegen de geïndustrialiseerde samenleving en roept op tot een pleidooi voor de menselijke maat.

Drunken Horses

Deze vier films zijn bekend en klassiek. Dat is de film ‘A Time for Drunken  Horses’ (2000) niet, van de Iraanse Koerd Bahman Ghobadi. Ik zag deze film in New York waar mijn film ‘Off the Beaten Track’ draaide in een Independent filmfestival. Later interviewde ik hem op het International Film Festival in Rotterdam voor de Nieuwe Film en Televisiemakers site. De titel is afgeleid van paarden, die alcohol krijgen toegestopt in hun voedsel om hun bergtocht langer vol te kunnen houden. Kinderen berijden de paarden beladen met smokkelgoederen, om door verkoop hiervan te kunnen overleven.

Kieslovski

Het doel van kunst is vooral te ontroeren, daardoor aan het denken te zetten en uiteindelijk bewuster te maken. Een filmmaker die altijd op zoek was naar het innerlijk van zijn personages is de Pool Krzystof Kieslovski(1941-1996). Zijn trilogie Three Colours: Bleu, Blanc, Rouge naar de Franse vlag: Liberté, Egalité en Fraternité. Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap.Wat betekenen die begrippen voor de huidige samenleving.

In ‘Bleu’ verliest Julie (uitstekende Juliette Binoche) haar man en kind in een auto-ongeluk. Haar man die musicus was, laat een onafgemaakte compositie achter. Julie probeert deze te voltooien tijdens haar rouwproces, waarin zij allerlei mensen ontmoet. Op het einde van de film worden alle personages verenigd met de afgeronde muziek  van haar  man op de geluidsband. Met de tekst over de liefde van Korintiërs 13 uit de Bijbel. Heel ontroerend.

At Eternity’s Gate

Ook prachtig geacteerd is de film ‘At Eternity’s Gate’ van beeldend kunstenaar/ filmer Julian Schnabel.(1951) Willem Dafoe speelt Vincent van Gogh zeer overtuigend. Met zijn getormenteerde gezicht en helblauwe ogen die door merg en been gaan.

In een aangrijpende scène praat van Gogh in een inrichting in Saint Remy (Frankrijk) met een priester. Hij zegt tegen de priester dat ‘Jezus ook pas erkenning kreeg na zijn dood.’ Van Gogh is ervan overtuigd dat hij na zijn dood meer erkenning zal krijgen. Dat is zeker uitgekomen.

Feyenoord

Even iets anders. Feyenoord een grote liefde. Voor het eerst ging ik met mijn vader naar de Kuip in 1970. Feyenoord speelt de finale van de Wereldcup voor teams tegen Estudiantes. Uit was het 2-2 en thuis wint Feyenoord met 1-0 door een goal van Joop van Daele. Daarna wordt zijn brilletje vertrapt door de onsportieve Argentijnen.

The Tree of Life

Erg indrukwekkend vond ik de film ‘The Tree of Life’ van de Amerikaan Terrence Malick (1943) (Days of Heaven, The Thin Red Line). Een man van in de vijftig kijkt terug op zijn leven. Het verlies van zijn jongste broer kleurt zijn hele leven. Zijn moeder (Jessica Chastain) leert hem de weg van de warmte en liefde, zijn vader (Brad Pitt) is streng en wil hem harden voor zijn verdere leven. Wat deze film bijzonder maakt is de liefdevolle blik waarmee Malick naar zijn personages, de natuur en het leven kijkt. De cinematografie is ook buitengewoon vloeiend en subliem van de Mexicaanse cameraman Emmanuel Lubezki. Een meesterwerk.

Bach

Wat zeker niet ongenoemd mag worden is de voortreffelijke documentaire ‘A Passionate Life’ over Johann Sebastian Bach. Van de Britse  musicus/dirigent en filmmaker John Eliot Gardiner. Diverse musici praten over de uitzonderlijke talenten van Bach, we volgen zijn levensloop en zien en horen prachtige muziekfragmenten. Voor mij is de jaarlijkse Mattheus Passion hét kunstzinnige hoogtepunt van het jaar.

Three Rooms of Melancholia

Tot slot nog twee bijzondere documentaires. ‘The Three Rooms of Melancholia’ van de Finse cineast Pirjo Honkasalo (1947) Een uitzonderlijk mooi gefotografeerde documentaire over kindsoldaten in een militaire school in Sint Petersburg. Wat Honkasalo zo’n buitengewone filmmaker maakt is haar ragfijne oog voor detail, haar onnavolgbare camerawerk en grote empathie. Maar ook de zichtbare goede band die ze creëert met haar personages. Een van de beste filmmakers van onze tijd.

Het Ondergronds Orkest

Om te eindigen met ‘Het Ondergrondse Orkest” (1997) van Heddy Honigmann.(1951-2022) Over straatmusici in Parijs, zij verdienen hun geld met muziek maken in de Parijse metrogangen. De eindscène is een van de mooiste uit de filmgeschiedenis. We volgen een Algerijnse zanger met een doorleefd gezicht minutenlang. Hij zingt over hoe het voelt om vluchteling te zijn. Het beeld gaat over naar straatvegers die de Parijse straten schoonspuiten in de vroege morgen. Het werkt als een ware catharsis.

 

Waardeer dit artikel

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.

Mijn gekozen donatie € -